Ekonomi & Tarım YAZARI
Eşref Toprak
Yerel Piyasa ve Tarım Uzmanı
Tarlada Rekolte Bolluğu, Kahvede İflas Hesabı: Ege Çiftçisi Kime Çalışıyor?
Tariş Avansı ve Tezgâhtaki Uçurum
Bugün zeytinliğe soktuğun işçinin günlük yevmiyesi 1.200 lirayı bulmuş. Üstüne traktörün mazotu, budaması, gübresi, sıkım fabrikasının aldığı hak eklenince natürel sızma zeytinyağının üreticiye litre maliyeti 280 liradan aşağı inmiyor. TARİŞ sofralık ve yağlıkta alımları sürdürüyor ama serbest piyasada tüccar "ürün bol" narasıyla köylünün malını 250 liraya kapatmaya çalışıyor. Peki, Aydın Çarşamba Pazarı’nda veya İzmir’in market rafında zeytinyağının litresi kaç para? 450 liradan aşağı tek damla yağ yok. Aradaki bu 200 liralık fark tarlada ter dökenin değilse, tezgâhtan yağ alamayan emeklinin cebinde kalmıyorsa kime gidiyor? Aracının, plansızlığın ve denetimsizliğin çarkına çiftçiyi yem etmek hangi ekonomi aklına sığıyor?
Söke Ovası’nda Pamukçu Kiloda 6 Lira İçeride
Aynı dert sadece zeytinde değil, Söke ve Menemen ovalarını kaplayan beyaz altında da yaşanıyor. İzmir Ticaret Borsası verilerine bakın; kütlü pamuğun kilogram üretim maliyeti 42 ile 45 lira bandında. Piyasada oluşan alım fiyatı ise 38-40 lira civarında debeleniyor. Yani tarlasını eken pamuk üreticisi, hasat ettiği her bir kilogram pamukta en az 5-6 lira doğrudan zarar ediyor. Sulama birliği elektrik faturasını tahsil etmek için üreticinin ensesinde boza pişirirken, pamuk destekleme primi maliyetin onda birini bile karşılamıyor. Üç yıldır cebinden yiyen Ege çiftçisi tarlasını ekmekten vazgeçtiğinde bu ülkenin tekstil sanayicisi pamuğu nereden alacak? İthalata döviz saçmak, kendi insanının tarlasını boş bırakmasından daha mı karlı?
Kurtuluşun Reçetesi Masada Duruyor
Bu kısırdöngüyü bozmanın yolu boş laftan değil, sahadaki gerçekçi tedbirlerden geçiyor. Birincisi; zeytinyağında ve pamukta lisanslı depoculuk ağı tabana yayılmalı, üretici malını hasat anında yok pahasına satmak yerine lisanslı depoya koyup elektronik ürün senediyle uygun finansmana erişebilmelidir. İkincisi; prim destekleri iki yıl geriden gelen enflasyona göre değil, tarladaki gübre ve mazot fiyatına endeksli olarak en az iki katına çıkarılmalıdır. Üçüncüsü; TARİŞ gibi kooperatif birliklerinin finansman gücü artırılarak piyasada gerçek bir taban fiyat garantisi oluşturulmalıdır. Çiftçiyi aracının insafına terk edip sonra marketteki enflasyondan yakınmak samimiyetsizliktir. Tarladaki hesap tutmazsa çarşıdaki tencere hiç kaynamaz.
Yazarın Diğer Yazıları
12 Kas 2026
