Ekonomi & Tarım YAZARI
Eşref Toprak
Yerel Piyasa ve Tarım Uzmanı
Söke'de Pamuk Zorda, Germencik'te Zeytin Sıkışık: Tarladaki Yangını Kim Söndürecek?
Zeytinlikte Yevmiye Yangını ve Rekolte Muamması
Germencik'ten Nazilli'ye, Edremit Körfezi'nden Milas sırtlarına kadar zeytin hasadı hız kazandı. Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi'nin sahadan derlediği 588 bin tonluk rekor zeytinyağı rekoltesi tahmini herkesin dilinde. İspanya'da tarım bakanı çıkıp rekoltesini günü gününe dünyaya ilan ederken, bizde resmi rakamların üreticiden saklanması serbest piyasadaki aracıların ekmeğine yağ sürüyor. Dağda zeytin silkme yevmiyesi günlük 1.500 liraya dayandı. Edremit ve Aydın ziraat odalarının çıkardığı sızma zeytinyağı maliyeti 280 liranın üzerindeyken, TARİŞ'in baz ürünleri 200-290 lira bandında tutması tarladaki masrafı ucu ucuna bile karşılamıyor. Ürün bol ama kazanç yok; çiftçi ağacın altındaki zeytini toplamaya adam bulamıyor, bulsa da yevmiyesini çıkaramıyor.
Markette 500 Lira, Çiftçinin Avucunda Kuru Kuruş
İzmir ve Aydın çarşılarındaki şarküterileri, market reyonlarını gezin. Kaliteli bir sızma zeytinyağının litresi 450-500 liradan aşağı inmiyor. Tarlada 220-250 liraya kapatılan yağ, ne hikmetse iki aracı el değiştirip tüketiciye ulaşana kadar iki katına katlanıyor. Aynı makas Söke pamuğunda da işliyor. Çiftçiden 42 liraya alınan kütlü, iplik ve kumaş olup tezgaha çıkınca faturayı yine çarşıdaki sade vatandaş ödüyor. Aradaki bu devasa marjı ne Aydın'ın cefakar üreticisi alıyor ne de İzmir'deki tüketici. Kazanan yine sadece depoda bekletip fiyatla oynayan spekülatörler ve aracılar oluyor. Bu çarpık düzen üreticiyi toprağa, tüketiciyi de tezgaha küstürüyor.
Kurtuluş Tarlada Birlik Olmakta ve Planlı Üretimde
Bu kısırdöngüden çıkışın yolu şikayet etmek değil, radikal adımlar atmaktır. Başta TARİŞ olmak üzere üretici birlikleri tüccar mantığıyla günü kurtarmayı bırakmalı; erken dönem avans ödemeleriyle çiftçisini tüccarın insafına terk etmemelidir. Pamukta prim desteklemeleri enflasyon karşısında erimeden, hasat bittiği gün doğrudan üreticinin hesabına yatırılmalıdır. Zeytinyağında ise dökme ihracat yasakları yerine markalı, ambalajlı ve coğrafi işaretli ihracata devlet teşviki verilmelidir. Eğer Söke Ovası'nı boş tarlalara, Ege'nin kadim zeytinliklerini ise odun tüccarlarına teslim etmek istemiyorsak; kooperatif tabanlı depolama ve doğrudan pazarlama modellerini ovaya derhal indirmek zorundayız.
Yazarın Diğer Yazıları
13 Kas 2026
