Ekonomi & Tarım YAZARI
Eşref Toprak
Yerel Piyasa ve Tarım Uzmanı
Söke Ovası'nda Pamuk Yangını: Kilosu 47 Liraya Mal Oluyor, 41 Liraya Satılıyor!
Maliyet Tarlada 47 Lira, Fiyat Tüccarda 41 Lira
Söke Ziraat Odası’nın sahada çıkardığı bilanço durumu bütün çıplaklığıyla gösteriyor: Söke Ovası’nda pamuk ekim alanı 120 bin dekara kadar geriledi. Çiftçi artık borcu borçla çevirmekten yorulduğu için beyaz altını terk edip ayçiçeğine kaçıyor ya da arazisini boş bırakıyor. Son günlerdeki yağışların ovada hasadı geciktirmesi ve lif kalitesini tehdit etmesi yetmezmiş gibi, sanayici "dünya fiyatları yerinde sayıyor" diyerek yerli üreticinin malına burun kıvırıyor. İthal pamuğa yılda yüz milyonlarca dolar döviz ödeyen çarklar, yanı başındaki Aydın çiftçisinin 50 liralık haklı fiyat talebini duymazdan geliyor. Sanayici ve aracı zinciri ucuza kapattığı ham maddeyle kasasını doldururken, tarladaki üretici traktörünün anahtarını bankaya kaptırmamak için çırpınıyor.
Zeytinde de Pamukta da Makas Üreticinin Boğazında
Manisa’nın bağlarına, Denizli’nin ve Germencik’in zeytinliklerine gidin, orada da aynı feryat yankılanıyor. Zeytinde günlük yevmiye 1.500 liraya dayanmış, Edremit ve Ege genelinde sızma zeytinyağının kilogram maliyeti 280 lirayı geçmiş durumda; ancak tüccar üreticinin sıkışmışlığını fırsat bilip ham yağı ucuza kapatmanın hesabını yapıyor. Tarlada yok pahasına el değiştiren ürün, fabrikada ve toptancıda katlanıp çarşıdaki vatandaşın filesine lüks tüketim etiketiyle giriyor. Tüketici markette bir teneke yağa ya da pamuklu bir giysiye servet öderken, üretici tarladan borçla çıkıyorsa bu tablonun adı serbest piyasa değil, planlama faciasıdır.
Çıkış Yolu: Zamanında Prim Desteği ve Güçlü Taban Fiyat
Bu çıkmazı kırmanın yolu bellidir; çiftçiyi tüccarın insafına terk eden bu bozuk piyasa mekanizması acilen dönüştürülmelidir. Pamukta kütlü destekleme priminin üreticinin maliyet farkını derhal kapatacak seviyeye çekilmesi ve bürokrasiye takılmadan hasat döneminde nakit olarak ödenmesi şart. TARİŞ gibi köklü üretici birliklerinin devlet desteğiyle güçlü bir finansman havuzuna kavuşturulup, tüccarın fiyat kırmasını engelleyecek erken ve net bir taban fiyatla sahaya girmesi gerekir. Çiftçiyi lisanslı depoculukla tanıştırıp ürün senedi karşılığı faizsiz finansman sağlamazsanız, üretici her kasım ayında borcunu ödemek için malını zararına dökmeye devam eder. Kendi çiftçisini maliyetin altında ezdiren bir ekonomi, yarın sanayisinin çarkını döndürecek lifi de vatandaşı doyuracak yağı da dışarıdan satın almaya mahkûm kalır.
Yazarın Diğer Yazıları
13 Kas 2026
