Kültür & Seyahat YAZARI
Canan Egeli
Araştırmacı Gezgin & Kültür Elçisi
Mermerin Sıla Hasreti Bitti: Afrodisias’ın Kayıp Yüzü Zeytin Hasadında Evine Döndü
Sürgündeki Mermerin Yarım Asırlık Sessizliği
Gözlerinizi kapatın ve Karacasu’nun o meşhur beyaz mermer ocaklarına, aşkın ve güzelliğin kenti Aphrodisias’ın sütunlu caddelerine doğru bir yolculuğa çıkın. Asırlar önce heykeltıraşlık okulunun pirleri tarafından ince ince yontulmuş sakallı bir bilge portresi düşünün. O yüzdeki her kıvrımda, mermere işlenmiş o vakur bakışta kim bilir hangi Ege felsefesi, hangi derin keder ya da sevinç gizliydi? 1970’li yıllarda kaçak kazılarla toprağından koparılıp Amerika’daki koleksiyonlara satılan o mermer portrenin, tam yarım asır sonra bugün vatanına kavuştuğu duyuruldu. Hiç düşündünüz mü yol arkadaşım; taşa can veren Anadolulu bir ustanın ruhu, binlerce mil uzakta bir cam fanusun arkasında sergilenirken ne hisseder? Mermer deyip geçmeyin; taş da doğduğu toprağın zeytin kokusunu, sabah çiğini ve Ege’nin o tuzlu lodosunu özlemez mi?
Yalnızca Afrodisias mı? Kuşadası Güzelçamlı yamaçlarında, on iki İon kentinin kutsal federasyon meclisi olan Panionion’da, denizlerin ve depremlerin efendisi Poseidon Helikonios Tapınağı’nın aslan başlı mimari parçası da bu kutlu dönüş kervanında yerini aldı. Bu topraklardan çalınan her bir taş, aslında bizim ortak hafızamızdan koparılmış bir parçaydı. Bu iade haberi bana hep Ege efelerinin o vakur, eğilmez duruşunu hatırlatıyor. Hani zeybek meydana çıkar da toprağa diz vurur ya; işte o an koca dağlar nasıl titrerse, bugün bu kadim eserlerin dönüşüyle de Aydın ovalarının hafızası öyle bir silkindi. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın son 24 saat içinde tanıttığı bu iadeler, yalnızca bir arkeoloji bülteni değil; Ege’nin gasp edilmiş onurunun ve hürriyetinin tescilidir.
Bu Toprakların Hikayesi Kime Emanet?
Bugün Aydın’ın, Tire’nin ya da Milas’ın bir dağ köyünde çınaraltı kahvesine otursanız, közde demlenen adaçayınızı yudumlarken yaşlı bir köylünün size anlatacağı ilk şey, tarladaki her taşın bir ruhu olduğudur. Şimdi yeni mahsul zeytinyağına sıcak köy ekmeğini banarken kendimize sormanın tam vaktidir: Bizler bağrımızda uyuyan bu görkemli mirasın ne kadar farkındayız? Çocuklarımıza yalnızca yaz aylarının kalabalık plajlarını mı miras bırakacağız; yoksa Afrodisias’ın mermer ustalarını, Panionion’un adalet arayan meclislerini ve zeytinin ölmez bilgeliğini mi anlatacağız? Taşlar yuvasına döndü dostlarım; peki ya biz, kendi köklerimizi kucaklamaya ne kadar hazırız?
Yazarın Diğer Yazıları
16 Kas 2026